Gevalletje loslaten

Als ik terugkijk op de afgelopen twintig jaar waarin ik uiteenlopende producties voor talloze opdrachtgevers heb mogen maken, valt één ontwikkeling sterk op. In het begin was ik vooral bezig met bedenken, beschrijven, plannen en organiseren om exact te realiseren wat vooraf was uitgedacht, uiteraard volledig afgestemd op de wensen van de opdrachtgever. Ook tijdens draaidagen moest alles nauwkeurig uitgevoerd worden volgens plan.

Jaren later merkte ik dat er iets veranderde zodra ik gesprekken opener en nieuwsgieriger benaderde. Er ontstond meer ontspanning en de behoefte om alles verstandelijk dicht te timmeren nam af. Op de set kwam daardoor meer ruimte voor spontaniteit en onverwachte momenten.

Door verwachtingen los te laten, ontstond er juist meer schoonheid in het vrije moment. Blijkbaar bestaat er een veld dat zich manifesteert vanuit het NU, zonder denken. Datgene wat wil ontstaan, krijgt alleen de kans wanneer we daar daadwerkelijk ruimte voor maken. Dat is fundamenteel anders dan vanuit ratio, verwachtingen en logische controle iets proberen te creëren.

Veel mensen herkennen dat hun beste ideeën ontstaan onder de douche of juist op momenten waarop ze níet actief bezig zijn. Kennelijk zijn we dan ontvankelijker voor signalen die binnenkomen via ons lichaam, dat functioneert als een soort antenne. Dat mechanisme werkt ook tijdens ons werk. Wanneer we te rationeel, controlerend en doelgericht bezig zijn met een vooraf bepaalde uitkomst, beperken we onze natuurlijke verwondering en creatieve kracht in het huidige moment.

In veel documentaires over wereldberoemde artiesten zie je hetzelfde principe terugkomen. De ideeën voor hun grootste hits ontstonden vaak op momenten waarop ze met totaal andere dingen bezig waren. Ze schreven een ingeving op een bierviltje en werkten die later verder uit. Die eerste impuls bleek vaak verrassend zuiver, want het werden uiteindelijk grote successen.

Veel artiesten beschrijven dat die informatie als het ware vanzelf binnenkwam. Natuurlijk is talent en ervaring essentieel om zo’n ingeving uiteindelijk ook daadwerkelijk te kunnen manifesteren. Maar de oorsprong ervan lijkt zelden volledig rationeel of bedacht.

Onlangs werd ik gevraagd door een ziekenhuis om een nieuwe corporate arbeidsmarktfilm te maken. Vanaf het eerste moment voelde het voor mij niet logisch om direct een volledig beeldscript en voice-over te schrijven. Eerst wilde ik ontdekken wat er werkelijk leefde binnen de organisatie.

We hebben daarom interviews opgenomen met medewerkers over wat het voor hen betekent om daar te werken en waar zij trots op zijn. Voor communicatie en HR was dat aanvankelijk spannend, omdat er vooraf geen controle was over het eindresultaat. Toch kregen we volledige vrijheid.

Met ruim vijfentwintig medewerkers uit verschillende functies en beroepsgroepen namen we audio-interviews op. Uit vijf uur aan gesprekken hebben we uiteindelijk een voice-over van tweeënhalve minuut samengesteld, die de rode draad van de film vormde. Pas daarna zijn we de beelden gaan draaien.

Het resultaat was een authentieke film vol persoonlijke uitspraken van medewerkers, volledig zonder script of voorbereiding. Dat vroeg om volledige overgave en het loslaten van verwachtingen, maar juist daardoor ontstond iets echts. En precies dat maakte het voor ons bijzonder om te creëren.